Per la patria libanaisa
Cuminanzas unidas cunter l’occupaziun siriana

Da Guiu Sobiela-Caanitz

Tge succeda en Libanon (4,44 milliuns olmas)? Dapi l’assassinat da l’anteriur emprim minister Rafic al Harirì (1944–2005), naschì a Saida sper il Mar mediterran, e las demonstraziuns popularas che han obligà ses successur a sa retrair, discurr’ins d’ina renovaziun da quel Patg naziunal da 1943 che ha mess fin a la tutela franzosa. Oz sa tracti d’obtegnair che la Siria limitrofa (17 milliuns olmas) retiria sias truppas da Libanon (var 14 000 umens) sco ch’il Cussegl da segirtad da l‘ONU pretenda. Ma president Baschar al Assad avess ina stgisa per targlinar, numnadamain la vischinanza da l’Israel (6,5 milliuns olmas), pussanza militara ch’è gia penetrada ina giada enfin a la chapitala da Libanon, occupa anc adina ina sdrima da Siria e para da posseder l’arma nucleara. Per chapir il regl sirian da dominar il Libanon, sco era la basa dal Patg naziunal libanais da 1943, ston ins ir lunsch enavos en l’istorgia.

Independent dapi 1943
Il Veder Testament menziuna savens il Libanon. Ses num cumpara otg giadas en il cudesch da Jesaja. Manegià n’è dentant betg in pajais, mabain in culm cun ceders. Ses punct culminant (3083 m) è situà tranter il Mar mediterran e la vallada sura dal Nahar al Assì («flum pultrun», per latin Orontes), il flum da la Siria dal vest. Tranter sia sbuccada, oz en Tirchia, e la Mar morta sa stendeva la Siria istorica. 1879, en il temp da l’Imperi tirc, è cumparì a Paris in manual uffizial da geografia che correspundeva a la materia da l’examen d’admissiun a la Scola d’uffiziers da Saint-Cyr. En il chapitel davart «la Tirchia asiatica» pon ins leger: «Sin la costa da Siria chatt’ins (…) la bella citad da Tripoli, (…) Bairut, l’antica Berit, il port da Siria ch’ils Europeans visitan dapli, lura Saida, l’antica Sidon (…). En la Siria dal sid è Gerusalem la citad la pli relevanta» (1). Lezza unitad geografica ha inspirà ina gruppa extremista oz svanida che ha t. a. assassinà 1951 l’emprim minister libanais da lezza giada: «1932 ha Antun Saada, admiratur libanais dal faschissem, fundà la Partida populara siriana. El basava sia doctrina sin la pretaisa ch’i dettia ina naziun siriana, pli veglia ch’il cristianissem e l’islam (…). Sia Siria gronda cumpigliava il Libanon, la Siria, la Palestina, la Jordania, il Sinai, l’Irac e la Cipra (…). Ma Saada ignorava ils resultats d’in svilup millenar. El snegava che facturs fitg efficazis hajan separà a moda irrevocabla las parts differentas da la Siria geografica e cunzunt il Libanon» (2). Quest è naschì 1943 sco naziun da voluntad cun il Patg naziunal, e quai aifer ils cunfins fixads 1920 da Frantscha. Igl è stà ina ironia istorica che gist il represchentant franzos da 1943 ha unì tuttas cuminanzas libanaisas encunter ses pajais sco occupant. Ils 11 da november ha’l fatg arrestar il president da Libanon ed ils ministers principals. Las partidas han immediate stabilì in cumond unic ed organisà ina chauma generala en l’entir pajais, entant ch’ils ministers anc libers furmavan ina regenza da resistenza en in vitg muntagnard. General Charles de Gaulle (1890–1970) ha stuì relaschar ses delegà e far liberar il president ed ils ministers ch’èn turnads en triumf ils 22 a Bairut; il 22 da november è anc oz festa naziunala libanaisa. 1945 è il Libanon independent stà in commember fundatur da la Lia araba e da l’ONU.

Trais confessiuns cristianas principalas
Il patg da 1943 ha unì las cuminanzas dal pajais, ertavlas da la structura sociala dals tschientaners en l’Imperi tirc e che furman anc adina ina basa da la vita politica libanaisas. Ils manaders dals onns quaranta han stabilì ina furma da proporz restada fin uss en vigur. La sgnocca macabra suandanta dat in’idea da sia influenza: «Igl è guerra. In litinent [commember da la cuminanza] dals Maronits s’entaupa cun ina cumpagnia greca catolica che fa pausa dapersai, lunsch da la battaglia furiusa. El sbragia: ‘Sergent, quai è ina guerra! Voss umens na paran betg da savair quai! Sch’i na van betg immediat al cumbat, als lascha executar sco deserturs, e vus sco emprim!’ Il sergent replitgescha: ‘Signur litinent, in dals noss è gist vegnì mazzà. Nus avain manegià ch’ins duaja spetgar la mort da trais Maronits, dus Sunnids, dus Schiids, dus ortodoxs ed in Drus, avant ch’ir puspè al cumbat’» (3). Uschia ils nums da las sis cuminanzas principalas, tuttas da linguatg arab. La pli relevanta, istoricamain e politicamain, è quella dals Maronits (25% da la populaziun, 34 mandats en il parlament). Il chau dal stadi è adina in Maronit. Il fundatur legendari, l’eremit Marun, viveva enturn 400 en la part oz tirca da la Siria geografica. En il 12avel tschientaner cun las cruschadas han ils Maronits francà lur lioms cun la Baselgia catolica. Pli veglia è la cuminanza ortodoxa (7% da la populaziun, 14 mandats) che fa part da la cristianadad ortodoxa mundiala; ses chau è in patriarc cun sedia a Damasc. 1683 «han missiunaris gesuits persvas ina gruppa ortodoxa da la Siria [geografica] da sa zavrar da la maioritad da sia baselgia e da s’unir cun Roma (…). Pir 1701 ha lezza gruppa s’organisada ecclesiasticamain» (4) salvond sia liturgia da derivanza greca. Dapi 1724 han quels «grecs catolics» in agen patriarc; oz furman els 5% da la populaziun libanaisa cun 8 mandats parlamentars. «Ils ortodoxs ed ils grecs catolics tendan a sa concentrar en las citads da la costa ed en ils vitgs muntagnards ils pli gronds, nua ch’i vivan cunzunt sco negoziants e manstergnants (…). Savens inditgescha lur schlattaina ina lavur u clamada, sco Haddad (‘fravi’), Laham (‘mazler’), Sajig (‘aurer’), Sabbag (‘tenschider’), Najar (‘lainari’), Hajat (‘cusunz’) e Hajec (‘tessunz’)» (4). Il descendent d’in tessunz libanais ha pia stimulà l’industria d’uras svizra… 

L’islam multifar
Las armadas dal calif Umar Abu Hafsa (mort 644) han conquistà la regiun enturn 635. Las duas confessiuns islamicas principalas vivan oz en Libanon, ma sa distinguan cleramain areguard lur localisaziun e lur posiziun sociala. Ils Sunnids furman 21% da la populaziun, vivan cunzunt sin la costa e disponan da 27 mandats parlamentaris. Il chau da la regenza è adina in Sunnid. Saida (140 000 olmas), patria da Rafic al Harirì barmier, e Tarabulus (Tripoli, 200 000 olmas) han maioritads sunnidas. La posiziun sociala dals Schiids libanais (30% da la populaziun, be 27 mandats parlamentaris, uffizi dal parsura da la chombra) fa endament quella da lur concartents iracais. En l’Imperi tirc valevan els sco eretics. In gronda part viva en il Liban dal sid, sper il cunfin da l’Israel. «I èn adina stads la gruppa la pli paupra e discriminada dal pajais. Durant la guerra civila [1975–1989] e cunzunt en il cumbat encunter l’occupaziun israeliana, hani conquistà respect ed influenza politica. Ma lur organisaziuns politicas, l’Amal e la Hisbullah, èn daditg alliadas cun la Siria e n’han fin ussa betg fatg part da l’opposiziun [encunter l’influenza siriana, G. S.-C.]. Ses manaders han envidà la Hisbullah a far valair ses pais politic e militar en lur senn. Las partidas dals Schiids ston ussa decider sche lur avegnir saja segirà meglier tar l’allianza cun ina Siria cleramain indeblida u aifer in Libanon independent» («NZZ» dals 2 da mars 2005, p. 3). Cun l’agid da Siria èn ils franctiradurs da Hisbullah respunsabels directs u indirects da blers attentats encunter l’Israel; quai impedescha il Libanon da trametter atgnas truppas en il sid dal pajais.

Ils Drus, ravugl tut agen
Ussa duainsa preschentar la pli curiusa da las sis cuminanzas che sustegnan il stadi libanais. Dapi passa 400 onns sa basa la vita dals muntagnards, tranter las citads da la costa ed il plauns da la retroterra, sin la convivenza paschaivla u guerrila dals Maronits e dals Drus. Quests furman sapientivamain ina secta en il senn stget dal pled, pia in ravugl serrà che n’accepta nagin commember nov e scumonda a sia atgna glieud da maridar ordaifer la cuminanza. Da l’autra vart san ils Drus sco gruppa conviver cun autras gruppas; en l’Israel per exempel èni vaschins cun dretgs eguals e prestan schizunt servetsch militar, quai ch’ils Arabs islamics e cristians da l’Israel na fan betg. Ils Drus furman 7% da la populaziun libanaisa e possedan 8 mandats parlamentars. I han sa zavrads da l’Islam en l’indeschavel tschientaner, surpigliond dogmas pajauns sco la reincarnaziun u migraziun da las olmas. Ils Drus libanais renconuschan l’autoritad dal clan Dschambalat (Joumblatt tenor l’ortografia franzosa). Ils 2 da mars 2005 ha Ualid, l’actual manader dal clan, beneventà settanta persunalitads da l’opposiziun en ses vitg da Muhtara, a l’ost da Saida; ensemen hani pretais in’inquisiziun internaziunala davart l’assassinat da Rafic al Harirì e la retratga 
immediata da las truppas d’occupaziun e dals servetschs secrets sirians. Ins resguarda quests sco culpaivels d’avair mazzà Harirì per eliminar in adversari fitg popular da l’influenza siriana. La regenza libanaisa, suttamessa a Damasc, è memia flaivla per taschentar l’opposiziun: «En Libanon è la pressa che pulsescha restada en mauns privats. Las televisiuns da l’opposiziun han rapportà da cuntin e cun entusiassem davart l’intifada da Bairut; quai ha stimulà dieschmillis burgais simpels da violar ils scumonds da la regenza e d’ir sin via a demonstrar (…). Harirì era vegnì a persunifitgar la reconstrucziun dal pajais suenter la guerra [civila]. L’offensiun da ses assassinat han unì las numerusas gruppas. In moviment da minoritad isolà, manà da politichers cristians e drus antruras inimis, è vegnì rinforzà da Sunnids (…) e d’auters millis burgais indignads, senza resguard per l’attaschadad tradiziunala a la cuminanza» («The Economist», 5 da mars 2005, p. 25).

Animads dals Iracais e Palestinais
Tiers vegn l’exempel d’auters dus pajais arabs. Il medem magazin scriva p. 24: «Dapertut hai commovì ils Arabs da vesair ils Iracais a sfidond ils terrorists en schaner per ir a las urnas, lur ils Palestinais a vegnend d’organisar in’elecziun libra malgrà l’occupaziun israeliana (…). Ualid Dschambalat, il manader dals Drus libanais, ha manegià en il ‘Washington Post’ che las elecziuns iracaisas sajan stadas l’equivalent arab da la crudada dal mir berlinais.» Tant pli che las elecziuns parlamentaras libanaisas èn fixadas per matg 2005. Il patriarc maronit, cardinal Nasrallah Butros Sfeir, ha declerà a «Le Monde» dals 4 da mars 2005: «La resoluziun 1559 da l’ONU (…) di ch’ins duaja discharmar tuts franctiradurs, pia la Hisbullah ed ils camps palestinais, che l’armada siriana duaja sa retrair aifer ils cunfins sirians e che la libanaisa duaja occupar il Libanon dal sid (…). Ins ha supplitgà la giuventetgna da mussar be la bandiera libanaisa. Quai hani fatg. Nus astgain gratular! I han taschentà lur divergenzas accessoricas per far resortir mo l’idea da Libanon. Quai è fitg bun. I na deva nagina differenza tranter Pieder e Paul, Muhamad e Mustafà. I han sa rimnads enturn ad in spir sentiment libanais. Quai è ina tendenza nova che basegna dentant nutriment ed affluenza. Adina puspè datti mauns che vegnan a semnar discordia en noss pajais. Nus n’essan betg segirads encunter in’intervenziun estra che partiss il pajais» (cità p. 2). Sin quai il schurnalist: «Tgi manegiais spezialmain?» La resposta dal patriarc è in capodovra da diplomazia orientala ecclesiastica: «Quai savais vus». Tenor il context èsi cler ch’el manegiava l’Israel. 

Tge fa Assad?
Ma era l’Israel dat adatg. Destruir il stadi giudaic è la finamira expressiva da la Hisbullah libanaisa. In politolog da Haifa manegia: «La retratga da las truppas sirianas pudess stimular la regenza libanaisa nova da pretender il discharmament dals franctiradurs e la dischlocaziun d’atgnas truppas en il Libanon dal sid. La Hisbullah stuess sa transfurmar en in moviment stgettamain politic; quai na vul sia direcziun radicala tuttina betg. Ins sto temair ina provocaziun da ses franctiradurs, sustegnids da Siria ed Iran, per fermar l’opposiziun [libanaisa] (…). I pudessan empruvar da realisar in attentat spectacular, cun la benedicziun da Damasc e Teheran, dond a la Siria ina stgisa per restar en Libanon e ‘mantegnair l’urden’ (…). President Assad (…) vul laschar sia glieud als posts decisivs a Bairut, spezialmain en il servetsch secret» (6). Ils 5 da mars ha Assad declerà ch’el retiria sias truppas da Libanon, ma plaun a plaun; ins tema ch’el veglia gudagnar temp en vista a las elecziuns libanaisas da matg. Da l’autra vart è’l suttamess a fermas pressiuns internaziunalas, schizunt da vart araba, per ch’el fetschia vairamain lez pass. La stabilitad da sia dictatura n’è tuttina betg garantida; ella sa basescha sin il ravugl dals Alauids u Nusairids (7% da la populaziun siriana) mal vesì da la maioritad sunnida. Co va quai vinavant? 

1) E. Cortambert, Cours de géographie. 15avla ediziun. Paris (Hachette) 1879, pp. 490 e 492.
2) Jean-Pierre Alem, Le Liban. Paris (Presses universitaires de France) 1963, p. 74.
3) Andrée Chédid, Liban. Paris (Seuil) 1969, p. 74.
4) Kamal S. Salibi, The Modern History of Lebanon. Londra (Weidenfeld and Nicolson) 1965, pp. XXII–XXIII.
5) Kamal S. Salibi (sco n. 4), p. XXII. 
6) Libanons Opposition im Aufwind, en: «Tachles», 4 da mars 2005, p. 21. Adressa: Rüdigerstraße 10, Postfach, 8027 Turitg. Fax 044 206 42 10. Posta electronica verlag@tachles.ch