Il fluss nair en Galicia
Ina disgrazia en il reginam da la manzegna  

Da Guiu Sobiela-Caanitz 

La disgrazia da la petroliera «Prestige» en november 2002 davant la ri-va da Galicia ha chaschunà la catastrofa ecologica la pli greva da l’istorgia spagnola. Pertutgads èn cunzunt ils golfs e caps en la Galicia dal vest, plinavant pliras splagias da la riva nord spagnola, uss er en Frantscha quella da l’Aquitania e d’inslas atlanticas. Suenter Bavania ha la Cumissiun d’inquisiziun nominada dal Cussegl grond da Galicia sa radunada a Sontg Giachen, la chapitala regiunala. Plis represchentants da la regenza spagnola n’han dentant betg chattà per bun da vegnir a rapportar. L’artitgel 149.20 da la Constituziun spagnola reserva a la centrala la cumpetenza exclusiva areguard la marina mercantila; perquai ha Manuel Fraga Iribarne, chau da la regenza regiunala, declerà ils 26 da november avant il Cussegl grond: «Il Cussegl guvernativ n’ha nagina responsabladad ordaifer las auas interiuras» (1). Diesch da las deschset regiuns spagnolas han ina fatschada maritima, ma quai che pertutga las auas territorialas vegn decidì a Madrid, a 350 km en lingia directa da l’ocean e 300 dal Mar mediterran. I pudess esser pervia da talas distanzas ch’il vicepresident da la regenza spagnola, Mariano Rajoy, sez figl da Galicia, ha declerà ils 19 da november: «La chaussa è vegnida ora relativamain bain» ed ils 21: «I na vegn ora nagin liter dapli» e che l’emprim minister José María Aznar ha sa ludà sez ils 22: «La regenza ha agì cun premura e coordinaziun» (2). Ma quai na constava tuttina betg, anzi! 

Ils grevs sbagls da Madrid 
I para che las autoritads «cumpetentas» hajan fatg pli u main il cuntrari da quai che fascheva basegn. Ina gasetta da Vigo, la pli gronda citad da Galicia, che cumpara en il linguatg regiunal ha publitgà in rapport ordvart sever per Madrid: «Ils plis experts e spezialists da tals accidents, ch’i sajan da Galicia, Frantscha, Pajais bass u Stadis unids, manegian ‘ch’ins n’avess betg pudì far mender en pli pauc temp’. Steward Wade, vicepresident da l’American Bureau of Shipping, (…) è fitg cler: ‘Pli lunsch davent da la riva ch’ins svida ora l’ieli, e pli lung è il toc riva pertutgà, damai che l’ieli sa derasa adina pli tgunsch cun s’approximar; quai è evident’. Wade dat la culpa a la regenza spagnola per l’extensiun da la catastrofa: ‘En tals cas recumond’ins da manar immediat il bastiment en in lieu retratg nua ch’ins possia instradar mesiras preventivas senza targlinar e controllar l’ieli culà tras en la mar per limitar ils donns e facilitar il nettegiament (…). En il cas dal Prestige avess quai restrenschì la contaminaziun ad in intschess fitg reducì’ (…). Ma las autoritads spagnolas han decidì precis il cuntrari, manond la petroliera sin l’auta mar, l’emprim vers nord, lura vers sid (…). En Portugal han ins crititgà fermamain ch’Aznar e Chirac hajan sa cun-vegnids ch’il bastiment sa volvia vers sid per schanegiar las rivas franzosas. Dentant l’han ils Portugais fermà, impedind ch’el navigass vers in port african (…) ed empruvond da svidar l’ieli en in’autra bartga» (3). La medema gasetta rapporta er ina prognosa incredibla e lura refutada dals fatgs: «Il manader da la marina mercantila [spagnola] ha numnà in avantatg [da l’allontanament da la petroliera] en cas da naufragi (…): ‘L’ieli vegn cumpact sch’il bastiment sfundra pli profundamain che 3000 m’ (…). Tge expert ha valità quai?» (4). 

Censura televisiva 
Lezza disgrazia na pertutga pia betg be l’ambient: «Ina catastrofa ecologica na sa transfurma betg adina en catastrofa politica. Schröder, grazia a sia activitad durant las inundaziuns tudestgas, ha gudagnà elecziuns che valevan sco persas. Giuliani, president da citad da New York, ha curunà sia reputaziun suenter ils attentats [dals 11-9-2001] (…). Rajoy ha snegà ch’i dettia in fluss nair e Fraga Iribarne ha proclamà che la svidada saja a fin (…). Entant che lezs responsabels politics snegavan, ha il manader da l’Institut idrologic da la marina portugaisa, Augusto Ezequiel, declerà: ‘L’ieli cula vinavant da la petroliera’. La plievgia cuntinuada da decleraziuns faussas ha stimulà parlamentaris portugais a definir la Spagna ‘il reginam da la manzegna’ ed ils pleds da minister Rajoy ‘ina manzegna ch’offenda ils represchentants communals, la populaziun ed ils tschients gidanters voluntars (…). Il Cussegl da manaschi da la Televisiun spagnola en Galicia ha stuì publitgar ina communicaziun che crititgava la censura d’infurmaziuns exactas entras ses manader Octávio Rodríguez, parent da minister Rajoy. Rodríguez scumonda persunalmain il diever da l’expressiun ‘fluss nair’ en las novitads davart la petroliera, (…) fa squitsch per ch’il teleschurnal mussia in maletg da situaziun norma-la e cumonda da taschentar ils commentaris da la disgrazia entras l’opposiziun politica (…). La Galicia n’è betg la Spagna, (…) perquai che qua datti l’Ocean atlantic e la glieud da Madrid na sa quai; (…) qua normalmain vanza l’aua, entant che là regia la setgira; qua èn ils products maritims colliads cun lavur e là cun paus» (5). La disgrazia ha donnegià indumbrablas famiglias che vivan da la pestga e la vendita da products maritims. Sche «la Spagna» a Madrid vul dir in pajais sitg e continental cun ina periferia diffusa ed irrelevanta, lur è la Galicia vairamain in auter mund. 

1) Cità ord: «Por que Fraga non foi Fraga» en: «A Nosa Terra», nr. 1.058, p. 3. ISSN 02133105. Adressa: Apartado 1371, E-36-200 Vigo. Posta electronica: info@anosaterra.com 
2) Tuts trais citats ord: Frases para a historia, en: «A Nosa Terra», nr. 1.058, p. 7 (sco nota 1). 
3) Caótica loita contra a marea negra, en: «A Nosa Terra», nr. 1.058, p. 2-3 (sco nota 1). 
4) «Premeditación ou inoperancia» en: «A Nosa Terra», nr. 1.061, p. 12 (sco nota 1). 
5) Reflexións en volta dun petroleiro, en: «A osa Terra», nr. 1.059, p. 12 (sco nota 1).