Gia da pitschen pudev’jau ir sco ils gronds
Da giuven era l’ir a culm il hobi da Paul Degonda, oz èsi la professiun

Da Claudia Cadruvi/ANR 

Paul Degonda ha 26 onns. El è guid da muntogna. Dacurt ha el manà ina gruppa sin il Kilimanjaro. El raquinta: 
«Il bab è adina ì a culm. El ha prendì mai cun el, sch’el gieva la stad duas emnas sin turas. Jau sun adina ì gugent. In temp, cun 14 fin 16 onns, na sun jau betg pli ì savens a culm. Lura hai jau sentì ch’jau vi quai. 
L’ir a culm ha fascinà mai da pitschen ensi. Jau er adina il pli giuven sin las turas. Insaco eri lessig da vesair ch’jau pudeva ir sco ils gronds. 
Cun 17 onns hai jau cumenzà cun ‘free climbing’. Quai è raiver senza crutschs u meds tecnics. Ins dovra be la structura dal grip. Ma ins ha adina la suga per segirar. Nus eran insaquants da Cumpadials e gievan adina a raiver sin il ‘Grep da ferm’ en il guaud tranter il stradun e Clavadi. Da quel temp hai jau era fatg part a concurrenzas svizras e grischunas da raiver sport. 

Studi? 
Durant il gimnasi hai jau anc ponderà d’emprender insatge cun art u grafica. Suenter il gimnasi hai jau l’emprim fatg ‘pausa’ ed hai e dà scola da skis. Quai ha plaschì a mai. Esser or en il liber, ensemen cun glieud, e dar vinavant insatge. 
In onn hai jau studegià geografia a Turitg. Jau hai spert sentì che quai n’è betg il vair. Lura hai jau pudì cumenzar a Basilea tar ‘Black Diamond’ – ina firma americana dad artitgels da sport. Jau hai immediat lavurà en la vendita ed en il marketing, vul dir jau hai organisà exposiziuns per preschentar la rauba a fieras en Frantscha, en Germania ed en l’Italia. 

Dira scolaziun da guid 
Anc durant mia lavur a Basilea hai jau cumenzà il curs da guid da muntogna. In temp hai jau lavurà tschient per tschient e fatg dasperas il curs d’aspirant. 
Ins sto trenar fitg per dumagnar ils examens. La scolaziun è dira. En sasez ston ins gia savair bunamain tut. Il di ora han ins pratica. La saira vai vinavant cun teoria. Mintga di datti notas. I vegn guardà sin la cundiziun e co ch’ins sa deporta. Ins è l’entir emna sut electricitad. Ed il davos datti anc examens. Sch’ins na vegn betg atras, ston ins spetgar in entir onn per repeter l’examen. 

Dus diploms enina 
Cura ch’jau hai chalà da lavurar a Basilea, hai jau cumenzà anc ina segunda scolaziun da marketing. Il zercladur 2001 hai jau fatg il diplom da planisader da marketing. Trais mais pli tard il diplom da guid da muntogna. 
Dapi lura sun jau ‘sur sasez’. Jau lavur cun scolas da muntogna e survegn mintgatant clients dad auters guids. Blers termins vegnan dads giu l’ultim mument e l’agenda mida cumplet. Ins sto esser flexibel. La stagiun va dal zercladur fin l’october. Fin Nadal na marschi nagut. E suenter èn ins puspè occupà fin il matg. Cun il temp ha mintga guid ses osps privats che vegnan mintg’onn. Cun quels han ins il bler ina relaziun fitg amicabla. 

In guid porscha emoziuns 
I dat ils pli differents clients: Da quels che fan turas per giudair e da quels che vulan emprender insatge. Lura hai osps cun dus pes sanesters e osps ch’ins po far turas pretensiusas. Sch’ins va cun osps na dastg’ins mai ristgar insatge. Sch’igl è privel da lavinas, ston ins explitgar als clients, daco ch’ins na dastga betg ir da la bella costa giu. La glieud accepta era quai. I n’è betg sco pli baud ch’ils osps schevan „Jau hai pajà, nus giain!“ Sco guid sun jau il schef e responsabel per la segirtad. 
Il bel da mia clamada è ch’jau sun ensemen cun la glieud en il temp liber. Cun ir a culm porsch’ins emoziuns. 
Tscherts osps cuntanschan durant las turas cunfins psichics e fisics. Sco guid ston ins vesair quai ed immediat reagir. Magari vai immens svelt ch’insatgi survegn ina crisa. Perquai èsi impurtant da parter en il viadi. I dovra pausas regularas, in bun ritmus dad ir e da mangiar. I dat glieud che sutstima u surstima sasez. Ina giada hai jau tramess a chasa in um vegl che na pudeva betg. In’autra giada eri gist il pli vegl da la gruppa ch’era il pli ferm. Bler da quest mastergn emprendan ins pir cun lavurar. Quai na po nagin mussar. 

L’autostrada sin il Kilimanjaro 
Il november passà sun jau stà cun ina gruppa dad ‘Aktivferien’ sin il Kilimanjaro. Sin il ‘Kili’ van blers turists che na van uschiglio mai a culm. La ruta normala è bunamain in’autostrada. Ins po si senza suga e senza charpellas. Nus essan stads 19 persunas ed avain gì tschintg guids africans e plirs purtaders. Sch’ins vul, pon ins ir siadora senza purtar nagut. Duas persunas da nossa gruppa n’han betg pudì enfin sisum. 
Sin il Kilimanjaro èn ins sin 5895 meters. Sin quest’autezza capiti tgunsch ch’insatgi survegn la malsogna d’autezza. Jau hai udì da gruppas nua che bleras persunas han stuì ceder e n’han betg cuntanschì la cupla. Il grond problem tar il Kilimanjaro è ch’ins na s’acclimatisescha betg bain avunda. Ins fa ina differenza d’autezza da 4000 meters entaifer curt temp. 

Da la savanna en la naiv 
En tut èsi in viadi da sis dis. Il fascinant èn las zonas che midan trasora. Giudim, al pe dal Kilimanjaro, è la savanna. Suenter vegn ins en il guaud tropic. In entir di van ins tras la tschungla ed auda il sbragim da schimgias e d’utschels. Tuttenina. ‘Zac’ sa mida tut. Igl è sco in tagl en la cuntrada ed ins entra en ina zona sitga. 
Sin 3500 meters cumenza puspè ina autra vegetaziun cun bels cactus che sa numnan lobelias e senezias. Sin 3700 meters datti in di d’acclimatisaziun. En l’ultima etappa èsi d’ascender sin 4700 meters. Sin quell’autezza na vegnan ils osps strusch pli da durmir la saira. Da mesanotg sa mettan ins puspè sin via. La cupla dal Kilimanjaro cuntanschan ins la damaun marvegl cura ch’il sulegl leva. 

Gudagnar cun viagiar 
En in onn, d’atun, surprend jau puspè ina gruppa per ir sin il Kilimanjaro. Mes bab ha ditg ch’el vegnia forsa era. Forsa vegnan anc auters enconuschents. I fiss lessig, sch’i dess ina gruppa cun insaquants da nossa regiun. 
Suenter il viadi en l’Africa sun jau partì cun in bun collega en l’America dal sid. Nus levan far l’Aconcagua, 6962 m s. m., en l’Argentinia. Nus avevan elegì ina ruta greva. La ruta normala pon ins gea ina giada far cun osps. La finala n’èsi betg stà pussaivel da far il culm. I aveva anc memia blera naiv. 
Jau vess era gust dad ir ina giada a Nepal. Igl è bel da pudair cumbinar il viagiar cun gudagnar daners. Uscheditg sco jau sun giuven, vi jau far quai. Ma sco guid èn ins adina dependent da la sanadad corporala. Per pli tard sun jau led d’avair anc ina segunda pitga d’existenza.»