Ils Inuits han da sbatter exact sco ils Rumantschs
En Canada datti pli che 50 linguas indigenas d’Inuits u d’Indians 

(anr/vi) Ins stuess midar mo pauc. Remplazzar en il titel il pled «Eskimo» cun il pled «Rumantsch», ed ins avess ina descripziuns quasi perfetga da la situaziun dal quart linguatg svizzer. I sa tracta d’in artitgel ch’è cumparì questa emna en il «Tages-Anzeiger». La correspundenta Bernadette Calonego da Vancouver scriva che la lingua dals Inuits (Eskimos) è periclitada. «I dat set dialects ad Inuktitut che sa differenzieschan per part fitg. Cudeschs da scola vegnan perquai stampads en plirs dialects.» En ils vitgs dals Inuits sajan ins persvadì ch’ils uffants stoppian avair l’instrucziun en l’agen dialect. «Las vischnancas lessan salvar la stgettezza dals dialects.» Quai è la parallela la pli pregnanta tranter Inuits e Rumantschs. 

L’englais sa derasa 
Avant trais onns è sa furmà il territori naziunal dals Inuits. El sa numna Nunavut e sa chatta en il nord da Canada. Las autoritads da quest nov territori ston s’occupar da problems da lingua. «Ins inventa pleds ch’i na deva betg pli baud.» «Computer» vegn translatà en inuktitut cun «insatge, ch’è sco in tscharvè». L’inuktitut è ina da las 50 linguas dals Inuits u dals Indians canadais. 
Ella n’era fin uss betg periclitada, scriva Bernadette Calonego. Ma dapi che Nunavut tutga tar las autras provinzas da Canada sa derasa l’englais pli e pli svelt. 

Betg discriminar Inuits 
Canadais che discurran be englais vegnan a Nunavut. Els tschertgan lavur u han in post en la birocrazia dal nov territori. La citad principala Iqaluit crescha immens. Bleras stizuns dovran be pli in-scripziuns englaisas. A Nunavut datti 28 000 abitants. Da quels èn 85 pertschient Inuits. Dals Inuits discurran radund 70 pertschient la lingua inuktitut. 
Ina politicra indigena pretenda perquai che l’inuktitut stuess esser preschent sin tuttas inscripziuns. L’inuktitut na dastgass betg esser stampà pli pitschen che l’englais. Plinavant na duain ils patruns betg discriminar glieud che discurra be inuktitut, sch’els han dad occupar ina plazza, uschia ils giavischs da la politicra. 

In pled dals Inuits tar ils Rumantschs 
Mintga document uffizial sto cumparair per englais e per inuktitut. I dependa dentant dal translatur en tge dialect ch’il document vegn formulà. Tar ils uffants vegn fastizà la tendenza da discurrer englais perquai ch’els teman ch’ins na chapescha betg lur dialect. Ils Inuits sa servan era da pleds englais, sch’ina expressiun n’existan anc betg en lur dialects. 
Ils translaturs da la bibla han p. ex. era lur problems. Co translatar «Feigenbaum»? «Ils blers Inuits n’han anc mai vesì ina planta», nundir ch’els avessan in pled per «Feigenbaum». 
E co ha quest pled atgnamain num per rumantsch? Datti insumma in? 
En mintga cas han ils Inuits in pled ch’è schizunt entrà en il stgazi da pleds rumantsch: I sa tracta dal «cajac» ch’è enconuschent sin l’entir mund. 

L’artitgel «Den Eskimos fehlt es an Wörtern» è cumparì ils 15 d’avrigl en il «Tages-Anzeiger».