En moviment per il rumantsch
Lia rumantscha: La sensibilisaziun per il rumantsch è creschida èn ils 
ultims 20 onns.

Da Peider Andri Parli/anr 

Suenter il success da la Scuntrada 2000 en Engiadin'Ota ha l'Agentura da Novitads Rumantscha anr vulì savair da la Lia Rumantscha tge ch'ella fa quint da far per il futur dal rumantsch. «La Rumantschia sa sto dar giu - sper las sfidas veglias - ozendi er cun diversas sfidas novas», explitgescha Gion A. Derungs, secretari general da la Lia Rumantscha (LR) la politica da linguatg da la LR per il proxim millenni. E cun quellas novas sfidas manegia el ils trends mundials che na sa ferman er davant l'isch-chasa dals Rumantschs.
«Il process da globalisaziun agressiv», uschia Derungs vinavant, «cuntinuescha e chaschuna grondas midadas socioeconomicas da la societad sin donn e cust da las minoritads. L'informatisaziun da la societad progredescha e maina nus davent dal cudesch vi tar la tecnica electronica. Ultra da quai vegn cunzunt l'englais a dominar la vita da damaun», skizzescha Derungs in pèr dals problems cun ils quals la Rumantschia ed oravant tut la LR sco organisaziun da tetg da tut las societads rumantschas sa ston occupar en il futur. Ma bittond in'egliada sin il passà possia la LR tuttina preschentar divers aspects positivs dal svilup dals ultims 20 onns, uschia Derungs vinavant. 
«La sensibilisaziun per il rumantsch è creschida entaifer la Rumantschia. Nus pudain constatar in meglierament tar las medias rumantschas. La preschientscha da la LR en las regiuns cun collavuraturs regiunals è buna. Ed era en scola pudain nus constatar in svilup positiv cun in'instrucziun immersiva a Samedan e cun la pussaivladad da pudair far ina matura bilingua rumantsch/tudestg. Ultra da quai avain nus ussa nossa lingua da scrittira, il rumantsch grischun, cun il, quel schizunt en furma electronica sin diskettas. Fitg positiv è natiralmain era che la posiziun dal rumantsch è creschida sin livel politic e giuridic. La simpatia per il rumantsch è era creschida e fulasters mussan ina prontadad creschenta da s'integrar linguisticamain. En general pudain nus observar in augment da la preschientscha dal rumantsch en il mintgadi», resumescha Derungs diversas staziuns dal passà. 
Ma malgrà quai resta anc bler da far. Qua in pèr exempels: En elavuraziun è ina nova grammatica per il rumantsch grischun, la LR porscha in accumpagnament linguistic, ella ha drizzà en lectorats p.ex. per la pressa rumantscha. Ina lavur permanenta è la creaziun da neologissems per actualisar e modernisar il stgazi da pleds dal rumantsch. En quel connex è il grond giavisch da LR in program da correctura per il rumantsch grischun. Ma la LR ha da cumbatter cun in deficit tar persunal e finanzas, ma era cun resalvas tradiziunalas sco p.ex. tendenzas particularisticas. 
«Per ils proxims onns vulain nus metter accents en ils suandants quatter champs d'activitad: tar la politica da linguas, tar la planisaziun linguistica, tar la preschientscha e convivenza e e tar las structuras. P.ex. vulain nus pretender sin il champ politic che noss dretgs fixads en leschas ed ordinaziuns vegnian realisads. In auter punct impurtant per nus è l'introducziun miaivla dal rumantsch grischun fin l'onn 2003», concluda Derungs.
 
Intent e finamira
La Lia Rumantscha (LR) è vegnida fundada il 1919 sco organisaziun da tetg da tut las societads rumantschas. La LR è in'instituziun d'util public. Ella è politicamain e confessiunalmain neutrala. Ella sustegna, promova e coordinescha las lavurs da las societads regiunalas en favur da la lingua e cultura rumantscha. Ella s'engascha per il mantegniment e la promoziun dal rumantsch en famiglia, scola, baselgia ed en la vita publica e represchenta ils interess da la Rumantschia en ils secturs ils pli divers tant a l'interiur sco a l'exteriur dal territori rumantsch. Ulteriuras infurmaziuns sut www.liarumantscha.ch