Ina profunda stima

Rita Cathomas-Bearth

Dapi otg onns main jau ina gruppa da diesch dunnas che ha pussibilità ad autras dunnas da raquintar lur vita. Cun accumpagnament scientific avain nus registrà sin cassettas quai che dunnas han da dir ch’èn naschidas avant la segunda guerra mundiala. Nossa motivaziun: Da quai che las dunnas prestan, retegna l’istorgia bler memia pauc, perquai ch’ellas s’expriman da rar publicamain davart lur ovras. 
Uschia han las bleras dunnas, che nus avain dumandà da participar a noss project, reagì l’emprim cun pretender ch’ellas n’hajan gì ina vita totalmain nuninteressanta per autra glieud. Tge dunna ha bain l’impressiun che la vita en chasa, en il ravugl da la famiglia – e quai è stada la domena principala da questa generaziun – saja «d’interess istoric»? Quai che las dunnas han la finala raquintà cumprova ina chaussa: I nun èn las grondas sensaziuns che muventan il mund, mabain ils pitschens eveniments e las ovras apparentamain modestas. 
Da rimnar las biografias per metter en l’archiv chantunal sco funtauna per la perscrutaziun istorica è stada nossa finamira iniziala. Nus na vulevan simplamain betg laschar ir a perder quai che las dunnas che han vivì las grondas midadas da quest tschientaner, sco l’introducziun da la pirla, la tecnisaziun dal tegnairchasa, il meglierament da la scolaziun per la dunna han sentì ed experimentà. Ellas che stuevan far laschiva a maun, che n’han savens betg dastgà studegiar, ch’avevan da laschar la preferenza al frar u a l’um. Per na far nossa lavur da registraziun dilettantamain avain nus gì scolaziun ed accumpagnament scientific d’ina istoricra e d’ina etnologa. Ils resultats da questa lavur da registraziun èn stads uschè impressiunants che nus avain decis d’elavurar tschertas da questas biografias per la publicaziun. L’emprim cudesch è cumparì ier. 
Gist uschè impressiunanta sco la lavur da registraziun è dentant stada per mai la dinamica en nossa gruppa da dunnas. A moda democratica, averta e mintgatant er dira avain nus elavurà communablamain mintga pass da nossa lavur. Cler ch’i deva problems, cler che singulas lavuravan fidadamain ed autras main, cler ch’ins aveva  differentas opiniuns. 
Mintgatant eri forsa schizunt stentus da stuair remagliar diesch giadas la medema discussiun. Nus na cedivan dentant betg, fin che nus avevan sviluppà in concept che tuttas pudevan acceptar. Sviluppar vul dir empruvar d’evitar fixaziuns, da considerar mintga idea sco enritgiment e crap impurtant per meglierar il mosaic. Ma per far quai dovri ina profunda stima ina da l’autra. Appreziaziun è la finala er stada nossa tenuta fundamentala vers las dunnas intervistadas. Che quella irradiescha e stgauda er la lectura ed il lectur sun jau persvasa. Il cudesch «Erzählenhören – Frauenleben in Graubünden» pon ins cumprar en mintga libraria.